Kisumu, Kenya 20 februari 2008

Lichtpuntjes in het donker in Kenia

Veel winkels en banken zijn weer open, de wegen zijn begaanbaar voor openbaar vervoer, de zon schijnt, de vredesonderhandelingen gaan traag maar we zijn voorzichtig optimistisch, mensen beginnen hun oude leven weer.

Alsof we zijn ontwaakt uit een boze droom. Maar de schade in Kenia is nog niet opgemaakt. De wegen liggen als stille getuigen van vorige maand vol met verbrande vrachtauto 's. Veel verhalen van mensen die hun baan kwijt zijn of getroffen zijn door alle ellende. Je hoeft geen professor te zijn om te zien dat het geweld na de verkiezingen een grote impact heeft op de samenleving. Voor Ujima betekent dat 'zelfstandigheid' door een betaalde baan niet echt binnen bereik ligt. We zijn mogelijkheden aan het onderzoeken om het trainingsprogramma aan te passen zodat trainees ook de keuze hebben om kleine zelfstandige te worden.

Ujima’s bedoeling blijft om onze deelnemers een eerlijke kans te bieden op een baan waardoor zij de zorg voor hun jongere broers en zussen opzich kunnen blijven nemen . Ook in Maili Saba Camp is de ellende niet voorbij gegaan. De boekingen zijn tot juni geannuleerd, geen inkomsten. We hebben daarom het verdrietige besluit moeten nemen om 18 personeelsleden te ontslaan en de manager als tijdelijk beheerder aan te stellen. Wie had gedacht dat Kenia, het stabiele land in Oost Afrika, zo iets afschuwelijks zou overkomen. Nog dagelijks zijn er vrachtwagens vol die met de interne vluchtelingen die met al hun spullen verhuizen naar hun (voor)ouderlijke huis. Toch hebben we de programma's gestart in januari. We zouden 120 deelnemers trainen in de twee trainingscentra, bijna 100 kwamen opdagen. De politieke onrust, de rellen en de vele doden hebben veel losgemaakt bij de mensen. In Kisumu staat men bol van de verontwaardiging en woede. De haat en wantrouwen van de Luo's in Kisumu is vooral gericht op alle Kikuyu's die zoals zij redeneren het eigenlijk over zichzelf hebben afgeroepen. In Nakuru, waar voornamelijk Kikuyu's wonen, zien ze met lede ogen aan hoe de haat van andere stammen zich tot hen heeft gericht en hoe eigen stamgenoten aan het moorden zijn geslagen. Naast onze reguliere werkzaamheden zijn we ook met andere actieve organisaties opzoek naar een medicijn tegen de haat en redeloosheid.

Wat is er positief in deze tijd? Hoewel er minder dan 1% van de bevolking heeft meegedaan aan de rellen, heeft iedereen er last van. Scholen zijn een maand later open gegaan en door gebrek aan werk hebben veel ouders het schoolgeld niet kunnen betalen, bedrijven missen inkomsten, overheid werkt nog trager. Toch zijn er wat positieve initiatieven. Zo is er buurtpolitie ontstaan. Jongeren die altijd als probleem worden gezien, dragen nu bij aan de oplossing voor onveiligheid. Bedrijfsleden, gemeenschappen en politie werken nu samen aan betere buurten. Ook ontwikkelingsprogramma's werken samen om iets te kunnen betekenen voor de mensen. Zo is Leta Ndoto, een zelfhelpgroep in Nakuru die door 2 Ujima vrijwilligers wordt gedraaid, 2 keer per week bij de interne vluchtelingen aan het trainen. Hoe kun je binnen de beperkte mogelijkheden juiste keuzes maken. Wellicht biedt dit initiatief afleiding voor de mensen in de kampen voor ontheemden, misschien een eye opener en handvatten voor een positieve toekomst.

In Ujima hebben we afgesproken geen opzwepende etnische verhalen meer te vertellen. De complot theorieën zijn zeker in Kisumu onderdeel van de cultuur en maakt de haat en wantrouwen ten opzichte van anderen alleen maar groter. We vertellen elkaar nu verhalen die hoop geven. Zo was ik vorige week in Nakuru en voor de avondklok inging, besloten de boekhouder en ik een hapje te eten in een plaatselijk hotel. De boekhouder vertelde me ontstemd dat alle niet-Kikuyu's ontslagen zouden zijn in het hotel. De manager was erg blij om ons te zien. Ze vertelde dat de boerderij van haar moeder in de brand was gestoken tijdens het etnisch geweld in 'burned forest'. Geïnteresseerd vroeg zij hoe het met de boekhouder (Luo) ging? Hij vertelde over de angsten die hij had om verraden te worden door zijn buren en gelinched te worden door groepen jongeren. Hij was aan de dood ontsnapt toen 2 groepen elkaar te lijf gingen en hij geen kant uit kon, hier om de hoek van het hotel. De manager zei; 'Nou zijn we verdorie 4 jaar vrienden, en je hebt niet eens gedacht om bij mij te komen?' Ik ben toch je vriend, ik had je toch kunnen helpen? De boekhouder gaf toe dat hij in die tijd niet dacht dat hij een Kikuyu kon vertrouwen. Hij schaamde zich. Helemaal toen we het hotel verlieten en in de keuken zagen dat alle Luo's gewoon aan het werk waren.

Dit soort verhalen kunnen een medicijn zijn tegen haat en wantrouwen. Als we dit soort verhalen tegen elkaar vertellen kunnen we oprecht het oude leven weer aan. Wie weet trekt dan de economie weer aan en kunnen wij ook door met ons werk. En leven we hopelijk nog lang en gelukkig.